Borgo Castello Panicaglia is een plek met een bijzondere geschiedenis. Een borgo is een middeleeuws dorpje, compleet met kerkje, ontstaan rondom een kasteel. In ons geval een kasteel dat dateert uit de 13de eeuw.
Castello Panicaglia is strategisch gelegen op een heuvel, met uitzicht over de vallei, de Via Flaminia en de weg naar Assisi. Eeuwenlang was het eigendom van de familie Mancini. Toen Paus Pius IX met zijn gevolg moest vluchten uit Rome, boden de Mancini’s een van zijn kardinalen onderdak binnen de veilige muren van het kasteel. Ook hielp de familie Mancini hem te vluchten, toen zijn verblijfplaats door een spion ontdekt werd. Dit leidde tot de arrestatie van alle mannelijke Mancini’s door de republieksgezinde Garibaldi. Ze werden opgesloten in het kasteel van Spoleto om geëxecuteerd te worden.
De vrouwen van het gezin zijn vervolgens naar Anita Garibaldi gegaan om genade te vragen voor de veroordeelden. Ontroerd door hun verhaal, werd vrijlating verleend. Als dank voor het risico dat de Mancini’s hadden genomen schonk de paus hen de titel “Cavalieri dello Stato Ponteficio” (ridders van de pauselijke staat). Zij voegden deze titel toe aan hun familiewapen, dat nog steeds te zien is op de zuidwestelijke gevel van het kasteel.
De geschiedenis van Castello Panicaglia reikt echter veel verder terug dan de tijd van de Mancini’s. Het gebied rond Nocera Umbra was al in de prehistorie bewoond: archeologen vonden er werktuigen van meer dan 500.000 jaar oud. Later vestigden de Umbrische stammen zich hier, gevolgd door de Romeinen die de beroemde Via Flaminia aanlegden. Na de val van het Romeinse rijk namen de Longobarden het gebied in, wat terug te zien is in de rijke vondsten van hun grafvelden in de omgeving.
Het kasteel zelf werd gebouwd in 1266, in opdracht van de pauselijke staat, als verdedigingspost langs de Via Flaminia. Met zijn dikke muren, smalle ramen en robuuste stenen constructie bood het bescherming en overzicht over de handels- en pelgrimsroutes richting Assisi. Rond de burcht groeide geleidelijk een kleine nederzetting – de borgo – met boerderijen en een eigen kerkje. Dit kerkje, nog altijd onderdeel van het complex, wordt jaarlijks op 18 mei gebruikt voor een processie en een plechtige zegening van het land. Deze traditie bestaat al sinds de 16e eeuw en verbindt Castello Panicaglia nog steeds met de religieuze wortels van de streek.
Naast de toegekende titel werd er nog iets bijzonders in een pauselijke bul vastgelegd: drie generaties lang mochten alle Mancini-zonen, die zich zouden aansluiten bij de kerk, zich kardinaal noemen. De laatste van hen was Giovanni Battista Mancini, de vader van Daniele Mancini, een bekende architect uit het gebied.
Na diens overlijden in 2002 heeft zijn vrouw, ing. Sabrina Guerra, de borgo in oude glorie hersteld, nadat de aardbeving van 1997 er flinke schade had aangericht. De oude bakoven, die ooit het brood bakte voor de bewoners en boeren van de Mancini, werd opnieuw opgetrokken. Vandaag de dag getuigen de herstelde stenen muren, houten balken en de kapel nog steeds van de eeuwenlange geschiedenis die hier voelbaar is – van de Umbrische stammen en Romeinse soldaten tot pauselijke ridders en moderne herbouwers.